Tu jesteś: Medcentre | Medycyna w pigułce  »  Badania  »  Czym są markery nowotworowe i kto powinien je badać?

Czym są markery nowotworowe i kto powinien je badać?

Opublikowano w kategorii Badania       
Czym są markery nowotworowe i kto powinien je badać?

Zostały odkryte ponad 40 lat temu na podstawie obserwacji, że każdy rodzaj nowotworu wydziela charakterystyczną dla siebie substancję obecną w krwiobiegu.

Markery nowotworowe (nazywane także wskaźnikami nowotworowymi) to substancje wytwarzane w tkankach organizmu. Zdrowe tkanki wytwarzają ich bardzo mało, natomiast w przypadku wystąpienia zmian nowotworowych ich produkcja wzmaga się wielokrotnie. Występują pod postacią antygenów, białek, enzymów lub hormonów. Wzrost poziomu markera w badaniu krwi nie musi automatycznie oznaczać występowania nowotworu, jest jednak pewnym wskaźnikiem, by badanego poddać wnikliwszej diagnostyce onkologicznej, zwłaszcza jeśli podwyższony poziom markerów utrzymuje się lub rośnie w kilku badaniach na przestrzeni czasu. Dlatego też interpretując wyniki zawsze należy brać pod uwagę poprzednie stężenie. Na jego wzrost wpływ mogą mieć choćby choroby nerek i wątroby. Z kolei u pewnego odsetka chorych na raka poziom markerów może być w normie, gdyż niektóre komórki nowotworowe nie uwalniają do krwiobiegu produkowanych substancji. Oznaczanie markerów jest przydatne w diagnozowaniu m.in. chorób nowotworowych stercza, jąder i jajników. Wykonują je wszystkie kliniki onkologiczne. Badaniom powinni okresowo poddawać się mężczyźni w starszym wieku, cierpiący na problemy z prostatą, oraz kobiety, które poroniły (sztucznie lub samoistnie), gdyż mogą być narażone na ciążową chorobę trofoblastyczną - oznaczenie stężenia markera HCG ułatwia jej rozpoznanie. Oznaczanie markerów jest tylko jednym z badań diagnostycznych i najszersze zastosowanie ma podczas leczenia choroby, w badaniu jej cofania bądź nawrotów.

 

Rodzaje markerów nowotworowych:

Antygen karcyno-embrionalny CEA – glikoproteina, wysoki poziom u chorych z rakiem jelita grubego, gruczołu krokowego i płuc. Te markery nowotworowe użyteczne są w monitorowaniu przebiegu raka jelita grubego, ocenie radykalności zabiegu operacyjnego i wykrywaniu wznowy.

Alfa-fetoproteina AFP – glikoproteina, występuje w surowicy chorych z rakiem wątroby. Użyteczna w diagnostyce w przypadkach raka wątrobowokomórkowego.

Ludzka gonadotropina kosmówkowa hCG – wytwarzana w 60% przypadków przez guzy jąder. Markery nowotworowe hCG są użyteczne w guzach embrionalnych jąder.

Hormony ektopowe – markery nowotworowe wydzielane przez niektóre nowotwory niepochodzące z gruczołów endokrynnych, przede wszystkim raka drobnokomórkowego płuc i rakowiaka oraz w minimalnym stopniu przez raka sutka, nerek i wątroby. Użyteczne w diagnostyce raka płuc.

Kwaśna fosfataza stercza PAP – wydzielana przez raka gruczołu krokowego. Wysokie stężenie może wskazywać na naciekający wzrost raka poza torebką gruczołu krokowego.

Fosfataza alkaliczna – zwiększony poziom w surowicy w nowotworowym zajęciu wątroby i kości.

Dehydrogenaza mleczanowa LDH – jej znaczenie w surowicy krwi chorych z rakiem jest przedmiotem intensywnych badań. Użyteczna w diagnostyce chłoniaków oraz przerzutów do wątroby.

Immunoglobuliny – markery nowotworowe mające znaczenie w diagnostyce i monitorowaniu guzów limfatycznych.

Antygen nowotworowy Ca 125 – wysokocząsteczkowa glikoproteina izolowana z raka jajnika i sporadycznie w raku płuc. Stosowany w monitorowaniu przebiegu pooperacyjnego oraz chemioterapii.

Swoisty antygen sterczowy PSA – izolowany z gruczołu krokowego, zwiększenie wydzielania w nowotworach tego gruczołu. Bardziej czuły niż kwaśna fosfataza. Przydatny w diagnostyce raka prostaty (rak stercza).

Markery nowotworowe Ca 15-3 oraz MCA – wykorzystywane w monitorowaniu raka piersi (w odległych przerzutach). Ich łączna czułość to 30%.

Antygen nowotworu przewodu pokarmowego CA 19-9 (GIGA) – podwyższone stężenie spotyka się w dużym odsetku u chorych na nowotwory przewodu pokarmowego, trzustki i pęcherzyka żółciowego.

Izoferrytyny – zwiększenie ilosci w wielu przypadkach raka, podwyższone stężenie w surowicy nie jest jednak specyficzne.

Białka ostrej fazy – markery uważane za potencjalne wskaźniki procesu nowotworzenia, aktualnie są przedmiotem intensywnych badań.